Uście Zielone… Tu jeszcze Polska czy już Ukraina?

Uście Zielone to licząca około 585 mieszkańców wieś należąca do obwodu tarnopolskiego (w rejonie monasterzyskim) na Ukrainie. W 1548 roku miejscowość znajdowała się w granicach Korony Królestwa Polskiego będącej w unii personalnej z Wielkim Księstwem Litewskim. 

Za czasów II Rzeczypospolitej była siedzibą gminy wiejskiej Uście Zielone w powiecie buczackim.

Gmina została utworzona 1 sierpnia 1934 roku w ramach reformy na podstawie ustawy scaleniowej z dotychczasowych gmin wiejskich: Baranów, Bobrowniki, Jarhorów, Krasiejów, Lackie, Łazarówka, Łuka, Międzygórze, Niskołyzy, Trościaniec, Uście Zielone i Zadarów.

Niektóre dane podają, że miejscowość istniała już w XIII wieku, jednak pierwsza pisana wzmianka pochodzi z około 1438 roku. Wówczas była to wieś w powiecie halickim, własność Jana Koły z Dalejowa. W połowie XV wieku właścicielami byli podolscy magnaci z okolic Buczacza, zaś w I połowie XVI wieku wieś należała do wojewody podolskiego Jana Mieleckiego i nosiła nazwę Uście Różane (Horożane).

Staraniem wojewody w roku 1548 król Zygmunt August nadał Uściu magdeburskie prawa miejskie ustanawiając cotygodniowe targi i doroczny jarmark, który był znany z handlu końmi. Począwszy od roku 1564 miasteczko stało się ośrodkiem starostwa, zaś w 1579 kolejny wojewoda podolski Mikołaj Mielecki ufundował w Uściu parafię katolicką. Z początkiem XVII wieku starostwo znalazło się w rękach wołoskiego rodu Mohyłów, następnie należało do trzech zięciów hospodara mołdawskiego Jeremiasza Mohyły.

Około roku 1630 miasto i starostwo przeszło w posiadanie Koniecpolskich. W dobie powstania kozackiego 1648 roku mieszkańcy Uścia stworzyli oddział, który napadał na kupców i okoliczną szlachtę. W roku 1686 roku podczas wyprawy na Wołoszczyznę przeprawiło się tutaj przez Dniestr wojsko królewskie zdążając do miejsca koncentracji pod Tłumaczem.

W XVIII wieku zarówno miasto Uście jak i starostwo przechodzi w posiadanie rodziny Potockich, którzy ufundowali tu nowy barokowy kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy. Po rozbiorach Polski wszelkie dobra starostwa skonfiskował rząd austriacki, a Uście straciło prawa miejskie. W końcu XIX wieku jak i w okresie między wojennym miejscowość liczyła około 2500 osób, głównie Polaków, Rusinów i Żydów.

W Uściu Zielonym z daleka można podziwiać błyszczącą wieżę Cerkwi i górującą nad miastem wieżę kościoła. Niestety nie można zobaczyć odnowionego kościoła od środka bowiem jest zamknięty na kłódkę. Raz w miesiącu przyjeżdżają do Uścia księża z Buczacza aby otworzyć kościół, przewietrzyć go i być może odprawić mszę.

Katolików w Uściu już nie ma, a utrzymanie kościoła jest kosztowne. I w ten oto sposób piękna odnowiona bryła (wyremontowana po upadku ZSRR z inicjatywy działacza kresowego ks. Ludwika Rutyny) kościoła Świętej Trójcy niszczeje. Czynna jest jedynie cerkiew, której kopułę widać już z daleka.

W Uściu ludzie żyją biednie, ale są nastawieni bardzo przyjaźnie do przybyszów i chętnie udzielają wszelkich informacji. Żyją tam jeszcze ci, którzy urodzili się w tej miejscowości w latach 20-tych XX wieku. Dzięki ich opowieściom na taśmie utrwalono (źródło: mojagenealogia.bloog.pl)

opowiadania o czasach odchodzących już w zapomnienie, czasach o których starsza, przeszło 90-letnia, pełna radości i wigoru staruszka opowiadała z wielkim zapałem i rozrzewnieniem.

Starsza pani roześmiała się serdecznie i zaczęła śpiewać, piękną polszczyzną stare, legionowe pieśni, m.in.:

”Grzeszni ludzie zapomnieli – Ojcze nasz

Budzimy się dziś z otchłani – Ojcze nasz

Daj nam jutrznię jasną, złotą

Z krwi i potu obmyj rosą

Prowadź w pole choćby boso – Ojcze nasz…..”

Mieszkający tam ludzie zachowali w sercach i pamięci Polskę, lata zastraszeń, totalitaryzmu i prób sowietyzacji nie wykorzeniły miłości do ojczyny.

źródło: www.kresowiacy.com

/jk